ΚΣΝΜ: Πώς οι φωτογραφίες που «δίνουν πρόσωπο» στους 200 της Καισαριανής αναγνωρίζονται ως μνημείο

Ως εξόχως σημαντικό αναγνωρίστηκε από τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) του Υπουργείου Πολιτισμού το σύνολο της συλλογής φωτογραφιών Τ. de Craene/H. Heuer (περίπου 163), μεταξύ των οποίων και οι 10 - 12 φωτογραφίες που αφορούν την εκτέλεση των 200 Ελλήνων από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής την Πρωτομαγιά του 1944.

Τα μέλη γνωμοδότησαν ομόφωνα υπέρ της κήρυξης ως «μνημείου» της εν λόγω συλλογής «λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της ως τεκμηρίου της διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ειδικά οι φωτογραφίες που απεικονίζουν τους Έλληνες κρατούμενους αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, καθώς δίνουν πρόσωπο στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν την εκτέλεσή τους», όπως ανέφερε χαρακτηριστικά η εισήγηση της προϊσταμένης της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Κατά την παρουσίαση της εισήγησης, η οποία χαρακτηρίστηκε από τα μέλη του Συμβουλίου και τον ΓΓ Πολιτισμού ως «εξαιρετική», έγινε γνωστή όλη η «διαδρομή» των φωτογραφιών, που συγκλόνισε το πανελλήνιο, καθώς για πρώτη φορά φωτογραφίες παρουσιάζουν στιγμές λίγο πριν από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944. Μια εκτέλεση που έγινε ως αντίποινα της δολοφονίας του υποστράτηγου της ναζιστικής Γερμανίας Φράντς Κρεχ (Franz Krech) και της συνοδείας του στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας στις 27 Απριλίου 1944 από τον ΕΛΑΣ, ενώ μια μέρα πριν είχε απαχθεί ο υποστράτηγος Κράιπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς στην Κρήτη.

Όπως ειπώθηκε και στη συνεδρίαση, από τους 200 Έλληνες που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή, περίπου 150-160 ήταν κρατούμενοι από τη δεκαετία του ‘30 από την Ακροναυπλία όπου παρέμειναν έως το 1941. Μετά τη γερμανική εισβολή δεν απελευθερώθηκαν, αλλά παραδόθηκαν από τις ελληνικές αρχές στις δυνάμεις κατοχής και βρέθηκαν κρατούμενοι των Γερμανών. Οι υπόλοιποι περίπου 40 ήταν άνθρωποι που συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής για αντιστασιακή δράση ή για υπόνοια αντιστασιακής δράσης. Ως αντίποινα στη δολοφονία των 4 Γερμανών, εκτός από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή, τουφεκίστηκαν και άνδρες που συνάντησαν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων-Σπάρτης, ενώ Έλληνες εθελοντές φόνευσαν αυτοβούλως 100 ακόμα κομμουνιστές. Οι Έλληνες εθελοντές ήταν από τα τάγματα ασφαλείας που διοικούσε ο Διονύσιος Παπαδόγγονας, ο οποίος διέταξε χωρίς ανωτέρα εντολή τη θανάτωσή τους λόγω προσωπικής συμπάθειας στον υποστράτηγο Φραντς Κρεχ, σύμφωνα με την απολογία του Χέλμουτ Φέλμυ στη Δίκη της Νυρεμβέργη.

«Γύρω στους 350 ανθρώπους εκτελέστηκαν στην Ελλάδα για τον θάνατο 4 Γερμανών», ειπώθηκε στη συνεδρίαση, ενώ έγινε αναφορά και στις πολλές αφηγήσεις σχετικά με «την αποφασιστικότητα και την ηρεμία» των κρατουμένων στο Χαϊδάρι όταν άκουσαν τα ονόματά τους. Μάλιστα, από την προηγούμενη ημέρα της εκτέλεσής τους είχαν προετοιμάσει σημειώματα που πέταξαν στον δρόμο, παρακαλώντας όποιον τα βρει να τα στείλει στους δικούς τους.

Συγκλονιστικά μηνύματα

Κάποια από αυτά τα συγκλονιστικά μηνύματα, δηλωτικά του «ήθους και του πατριωτισμού των εκτελεσμένων», παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση:

«Αγαπημένοι μου, ο θάνατός μου δε θα πρέπει να σας λυπήσει, αλλά να σας ατσαλώσει πιο πολύ. Σφίξτε τις καρδιές σας. Έτσι θα μας τιμήσετε καλύτερα. Με πολλή αγάπη. Μήτσος». Μήτσος Ρεμπούτσικας.

«Για το παιδί και τη γυναίκα μου. Κατίνα, Γιωργούλη μου, σας φιλώ με αγάπη. Κώστας Τσίρκας. Δάσκαλος. Μάρνη 52».

«Πατερούλη, πάω για εκτέλεση. Να είσαι υπερήφανος για τον μονάκριβο γιο σου. Ναπολέων Σουκατζίδης».

«Η κόρη μου η Ρήνα να γίνει δασκάλα. Φιλώ τη γυναίκα μου και το παιδί. Βαγγέλης».

«Έτσι πεθαίνουν οι άξιοι Έλληνες. Ζήτω η λευτεριά. Σπήλιος Αμπελογιάννης».

«Ειδοποιήστε τη χήρα μητέρα μου Κατίνα Αναστασιάδου, οδός Λομβάρδου 2, Αθήναι, ότι πεθαίνω για την Ελλάδα μας. Λευτέρης Αναστασιάδης. Δικηγόρος».

Αποτίμηση

Κατά την παρουσίαση της εισήγησης αποτιμήθηκε ως ιδιαίτερα σημαντικό το σύνολο του φωτογραφικού υλικού: Φυσικά οι 5 φωτογραφίες από τις στιγμές λίγο πριν την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή και οι 5 από τα κτήρια του Χαϊδαρίου, «που είναι πραγματικά συγκλονιστικές και δίνουν πρόσωπο σε όλες τις ιστορικές μαρτυρίες που έχουμε για το ήθος των ανθρώπων αυτών, πώς οδηγήθηκαν στο απόσπασμα», αλλά και οι υπόλοιπες που αφορούν την Ελλάδα -κάποιες από τις οποίες παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση.

Όπως μια μάλλον στημένη φωτογραφία από τον Ισθμό όπου είχε περάσει αρκετό διάστημα ο τότε υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer), ο δημιουργός της συλλογής, μία φωτογραφία με το σύνταγμα του Heuer σε παρέλαση στο Καλλιμάρμαρο και μια άλλη από μια στάση τους στον Όλυμπο (αυτή είναι σίγουρα δική του, για τις δυο προηγούμενες δεν είμαστε σίγουροι), ενώ υπάρχει και φωτογραφία μάλλον του Heuer που περιγράφεται ως στρατιωτικός έλεγχος πληθυσμού στη Μαλακάσα, την έδρα του στρατοπέδου του. Ενδιαφέρον έχουν και οι φωτογραφίες που δείχνουν κορίτσια από πανηγύρι στην Κόρινθο και μια γυναίκα με παραδοσιακή φορεσιά -από τις σπάνιες φωτογραφίες της συλλογής που δείχνουν ντόπιους καθώς οι εντολές του Γκαίμπελς, υπουργού Προπαγάνδας της ναζιστικής Γερμανίας, ήταν να αποφεύγονται οι σχετικές λήψεις, εκτός αν οι ντόπιοι προσομοιάζουν στην «Αρία φυλή»!

«Οι φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές γιατί μας επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας με το βλέμμα του κατακτητή... Μας χρειάζεται αυτή η ματιά, ο τρόπος να βλέπεις τον κόσμο μέσα από μια ρατσιστική και μισαλλόδοξη θεωρία», είπε η εισηγήτρια που πρότεινε το σύνολο των φωτογραφιών να κηρυχθούν ως μνημείο.

Θυμίζουμε ότι οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay.de, το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Φερόμενος ιδιοκτήτης είναι ο συλλέκτης Tim de Craene, που ειδικεύεται στα αναμνηστικά και εν γένει τεκμήρια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Μέσω της εταιρίας του, Crain's Militaria, τις προσέφερε για πώληση. Η εμφάνισή τους σε ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και αργότερα και σε μέσα ενημέρωσης, δημιούργησε έντονο ενδιαφέρον, από πολλές πλευρές. Ο συλλέκτης, το πρωί της Δευτέρας 16.2, απέσυρε τις 12 φωτογραφίες από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών. Ωστόσο, παραμένει προς πώληση το σύνολο της συλλογής που είχε δημιουργήσει ο τότε υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer). Ο Χόιερ, το 1943-1944 υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας, αλλά είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει -δεν είναι ξεκάθαρο- στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944. Η συλλογή των φωτογραφιών του, από περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης (Βέλγιο, Γαλλία, αλλά και Ελλάδα) όπου υπηρέτησε, βρέθηκε στα χέρια του συλλέκτη Tim de Craene.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ